Consolidated-Vultee XB-46

Autor Leszek Wieliczko

Czterosilnikowy odrzutowy średni samolot bombowy.

W 1944 roku amerykański Departament Wojny (War Department) – zaalarmowany przez dowództwo USAAF raportami o wzrastającej przewadze Niemiec w dziedzinie budowy samolotów z napędem odrzutowym – rozesłał do kilku wytwórni lotniczych zapytanie ofertowe dotyczące możliwości skonstruowania nowej rodziny samolotów bombowych z napędem odrzutowym o masie startowej od 36288 kg do 90720 kg. W kwietniu 1944 roku sprecyzowano wymagania co do nowego średniego bombowca, oczekując prędkości maksymalnej 805 km/h (500 mph), pułapu 12192 m (40000 stóp) i promienia taktycznego 1609 km (1000 mil). Do napędu samolotu przewidywano silniki odrzutowe typu TG-180 lub TG-190, oba skonstruowane w wytwórni General Electric. TG-180 miał być produkowany w zakładach Allison Division koncernu General Motors pod wojskowym oznaczeniem J35, natomiast TG-190 w macierzystych zakładach General Electric jako J47.

Prototyp odrzutowego samolotu bombowego Consolidated-Vultee XB-46 s/n 45-59582 w jednym z lotów próbnych. Na zdjęciu tym widać zarys komory bombowej w środkowej części kadłuba. (zdjęcie ze strony Larry & Sue Westin’s Family Homepage)

W odpowiedzi na warunki konkursu do prac projektowych przystąpiły zespoły konstrukcyjne czterech najbardziej doświadczonych w budowie bombowców wytwórni lotniczych: Consolidated-Vultee, North American, Boeing i Martin. Firma Consolidated-Vultee zaproponowała w listopadzie 1944 roku swój projekt odrzutowego bombowca noszący oznaczenie fabryczne Model 109. Był to wolnonośny górnopłat całkowicie metalowej konstrukcji z prostymi skrzydłami o dużym wydłużeniu, zaprojektowanymi według wielokrotnie już stosowanej w poprzednich samolotach firmy Consolidated koncepcji Davis’a. Skrzydła wyposażone były w klapy Fowlera na niemal całej rozpiętości. Sterowanie przechyleniami zamierzano realizować spojlerami o rozpiętości 6,1 m. Szczątkowe lotki na końcach skrzydeł miały rozpiętość zaledwie 1,83 m. Samolot miał mieć długi i wąski kadłub o owalnym przekroju i klasyczne usterzenie ze statecznikami poziomymi o niewielkim wzniosie. Do napędu bombowca wybrano cztery silniki typu General Electric (Allison) TG-180, umieszczone parami we wspólnych gondolach pod skrzydłami. Osie silników nie były równoległe do osi kadłuba, lecz skierowane pod pewnym kątem w górę. Załogę samolotu tworzyło trzech lotników, przy czym piloci siedzieli w układzie tandem w kabinie zakrytej kroplową osłoną (jak w myśliwcach), natomiast nawigator/bombardier miał stanowisko w przeszklonym nosie kadłuba. Uzbrojenie obronne tworzyć miały dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm, umieszczone w zdalnie sterowanej tylnej wieżyczce strzeleckiej. Normalny ładunek bomb wynosił 3629 kg, a maksymalny 9979 kg. Bomby przenoszone były w komorze bombowej w środkowej części kadłuba.

Jedyny zbudowany prototyp odrzutowego samolotu bombowego Consolidated-Vultee XB-46 s/n 45-59582 w jednym z lotów próbnych nad pustynią Mojave opodal El Mirage Dry Lake w Kalifornii. Na zdjęciu tym doskonale widać długi i cienki kadłub samolotu oraz proste skrzydła o dużym wydłużeniu. Cztery silniki odrzutowe umieszczone były parami w dwóch gondolach pod skrzydłami. (zdjęcie ze strony Larry & Sue Westin’s Family Homepage)

W dniu 27 lutego 1945 roku Siły Powietrzne zamówiły budowę trzech prototypów Modelu 109, przydzielając mu wojskowe oznaczenie typu XB-46 i numery seryjne 45-59582 do 45-59584. W tym samym czasie podobne kontrakty zawarto także z pozostałymi firmami biorącymi udział w konkursie, zlecając budowę prototypów XB-45 (North American), XB-47 (Boeing) i XB-48 (Martin). Zbliżający się koniec II wojny światowej spowodował anulowanie wielu zaawansowanych programów zbrojeniowych, jednak projekty nowych odrzutowych bombowców uzyskały bardzo wysoki priorytet. Nie obyło się jednak bez pewnych redukcji – USAAF zrezygnowały np. z budowy dwóch z trzech prototypów XB-46, uzyskane środki finansowe przeznaczając na opracowanie w tej samej firmie projektu szturmowego bombowca odrzutowego XA-44. W grudniu 1946 roku projekt XA-44 przeklasyfikowano na lekki bombowiec i oznaczono XB-53. Wkrótce z dalszego rozwoju tej konstrukcji zrezygnowano.

Tymczasem jeszcze w 1946 roku – w obliczu pogarszających się stosunków między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Sowieckim – USAAF zażądały jak najszybszego wprowadzenia do służby bombowca odrzutowego. W tym czasie bliskie ukończenia były prototypy bombowców XB-46 i XB-45 i to one stały się niejako zwycięzcami pierwszej fazy konkursu. Konkurencyjne projekty XB-47 i XB-48 były opóźnione o około dwa lata. W dniu 2 sierpnia 1946 roku USAAF wybrały do produkcji seryjnej bombowiec XB-45 “Tornado” firmy North American jako rokujący większe możliwości późniejszych modyfikacji (np. cienki kadłub XB-46 nie pozwalał na montaż ówczesnych urządzeń radarowych). Zamierzano jednak sfinansować budowę jednego prototypu XB-46 dla przeprowadzenia prób porównawczych.

Pierwszy i jedyny prototyp XB-46 (s/n 45-59582) został oblatany 2 kwietnia 1947 roku, pilotowany przez E. D. “Sama” Shannona i Milla Martina. Próby fabryczne prowadzone w bazie Muroc Dry Lake w Kalifornii ukończono we wrześniu 1947 roku, po wykonaniu 14 lotów. Bombowiec nie miał zainstalowanego uzbrojenia strzeleckiego i napędzany był prototypowymi silnikami typu TG-180. Po zamianie silników na seryjne typu Allison J35-A-3 samolot przeleciał do bazy USAAF Wright Field w Ohio, gdzie kontynuowano rozmaite testy. Jednak USAAF już w sierpniu 1947 roku oficjalnie anulowały program bombowca B-46, chociaż dalsze eksperymenty trwały aż do sierpnia 1949 roku, także w bazie West Palm Beach na Florydzie (badano m.in. zjawisko drgań usterzenia w locie z dużymi prędkościami oraz sterowność i stateczność). Następnie w lipcu 1950 roku samolot przeleciał do bazy Eglin Field (również na Florydzie), gdzie w specjalnym hangarze klimatycznym badano instalację pneumatyczną samolotu w ekstremalnie niskich temperaturach. Po zakończeniu tych badań Siły Powietrzne (od września 1947 roku przekształcone w niezależne od Armii US Air Force) skreśliły prototyp XB-46 ze stanu. Przednią część kadłuba podarowano Air Force Museum w bazie Wright-Patterson (obecnie National Museum of the USAF w Dayton) w Ohio na początku 1952 roku, a resztę samolotu złomowano w lutym tego samego roku.

Jak wspomniano wyżej, pierwszym amerykańskim seryjnym bombowcem odrzutowym został North American B-45A “Tornado”, którego pierwsze egzemplarze weszły do służby liniowej w listopadzie 1948 roku. Z czwórki konkurentów producji seryjnej doczekał się także Boeing B-47 “Stratojet”, znacznie zmodyfikowany w stosunku do pierwotnego projektu XB-47. Ten samolot był z kolei pierwszym amerykańskim bombowcem odrzutowym ze skośnymi skrzydłami.

Dane taktyczno-techniczne:

Konstrukcja: czterosilnikowy trzymiejscowy górnopłat wolnonośny z zakrytą kabiną ciśnieniową i trójkołowym chowanym podwoziem z kołem przednim. Usterzenie klasyczne, wolnonośne. Konstrukcja całkowicie metalowa. Zapas paliwa maksymalny 25291 litrów.

Wymiary

rozpiętość 34,44 m

długość 32,23 m

wysokość 8,51 m

powierzchnia nośna 119,38 m2

Masy

masa własna 21773 kg

masa startowa (“bojowa”) 34110 kg

masa startowa maksymalna 42820 kg

Obciążenia

obciążenie powierzchni nośnej 285,73 kg/m2

obciążenie powierzchni nośnej maksymalne 358,69 kg/m2

obciążenie ciągu 4,79 kg/daN (479,07 kg/kN)

obciążenie ciągu maksymalne 6,01 kg/daN (601,40 kg/kN)

Osiągi

prędkość maksymalna 877 km/h na wysokości 4572 m (wg innych źródeł 910 km/h)

prędkość maksymalna 790 km/h na wysokości 0 m

prędkość przelotowa 706 km/h na wysokości 10668 m

prędkość wznoszenia 12,2 m/s na wysokości 0 m (przy maksymalnej masie startowej)

czas wznoszenia na wysokość 7620 m – 19 minut

pułap 12192 m (wg innych źródeł 13100 m)

zasięg (z ładunkiem 3629 kg bomb) 4618 km (wg innych źródeł 4025 km)

Napęd: cztery silniki odrzutowe jednoprzepływowe ze sprężarką osiową, typu Allison J35-A-3 o ciągu po 1780 daN (17,80 kN) każdy

Uzbrojenie (planowane dla wersji seryjnej): dwa ruchome karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm typu Browning w obrotowej zdalnie sterowanej wieżyczce strzeleckiej z tyłu kadłuba (z zapasem po 600 nabojów na lufę) oraz maksymalnie 9979 kg bomb w komorze bombowej w kadłubie (normalny ładunek bomb wynosił 3629 kg)

Załoga: 3 osoby (pilot + drugi pilot/radiotelegrafista + nawigator/bombardier)

Wytwórnia: Consolidated-Vultee Aircraft Corporation, San Diego, Kalifornia, USA

Produkcja: 1 prototyp

Użytkownicy: USAAF/USAF

Podobne wpisy