„Flygvapnets Sk 16”

Autor Peter Liander

Wydawca – Svensk Flyghistorisk Förening

Rok wydania – 2006

ISSN – 0345-3413

Stron 176 dużego formatu, na bardzo dobrym papierze, twarda kolorowa, lakierowana okładka.

Język – szwedzki

Kolejna pozycja świetnej serii Flyghistorisk Revy ze Szwecji. Tym razem samolot szkolny służący w szwedzkim lotnictwie pod oznaczeniem Sk 16.
W książce początek jest poświęcony historii konstrukcji samolotu szkolnego North American, od NA-16 do późniejszych, używanych jeszcze po wielu latach NA-64.
Szwecja była jednym z odbiorców zagranicznych i to już na dość wczesnym etapie. Jedna z pierwszych wersji, oznaczona NA-16-4M, została zamówiona przez szwedzkie siły powietrzne pod oznaczeniem Sk 14.

Legendarny w Szwecji generał lotnictwa Nils Söderberg opisuje w swojej książce „Med spaken i näven”, jak szwedzka delegacja zapoznała się z tym typem samolotu podczas wizyty w Ameryce Północnej. Był rok 1937.

Czytając książkę, odnosi się wrażenie, że stało się to raczej przypadkiem. W rzeczywistości szwedzka delegacja przebywała w USA w celu zbadania typów bombowców, które mogłyby być odpowiednie dla strony szwedzkiej.
Jednak szwedzkie siły powietrzne potrzebowały nowoczesnych samolotów szkoleniowych. W Szwecji używano m.in starych Raab-Katzenstein RK 26, ale Ten typ samolotu był już nieodpowiedni do szkolenia ówczesnych pilotów i dlatego wymagał wymiany.
Delegacja szwedzka odbyła wizyty w wielu zakładach przemysłu lotniczego i jednostkach lotnictwa wojskowego, w tym w ośrodku szkoleniowym USAAC w Randolph Field niedaleko San Antonio. Tam zetknęli się z koncepcją „samolotu szkolenia podstawowego” i BT-9, który odpowiadał szwedzkiemu „samolotowi szkolnemu typu II”.

Amerykanie, w porównaniu ze szwedzkimi warunkami, mieli inne zasady dotyczące tego etapu szkolenia i również odpowiednio dobierali samoloty. Priorytetem było umożliwienie uczniom lotniczym, już na stosunkowo wczesnym etapie szkolenia lotniczego, latania samolotem o właściwościach i wyposażeniu zbliżonym do samolotów bojowych. W ten sposób studenci byli szkoleni w lataniu z pełnym wyposażeniem do lotów według wskazań przyrządów oraz w obsłudze radia do celów łączności i nawigacji. Ostatnie egzemplarze Sk 14 zostały formalnie zezłomowane dopiero 19 stycznia 1953 roku. Wątpliwe jest jednak, czy służyły one do tego czasu; prawdopodobnie ostatni lot Sk 14 odbył się pod koniec 1952 roku

Następnym etapem służby samolotów North American w Szwecji był zakup AT-16, który miał być następcą prostych samolotów szkoleniowych typu Sk 15, Klemm 35, używanych od lat 30.

Zakup z nadwyżek magazynowych

Decyzją rządu z 8 listopada 1946 roku, Urząd Lotnictwa otrzymał upoważnienie do zakupu samolotów AT-16. Kwota przeznaczona na ten cel wyniosła 4 385 000 koron. Za te pieniądze można było kupić maksymalnie 200 samolotów wraz z częściami zamiennymi.

To była formalna decyzja, ale prace nad zakupem samolotów trwały już od kilku miesięcy.

Chodziło o to, aby się pospieszyć, póki na rynku wtórnym były jeszcze dobre samoloty na sprzedaż. Były też inne zainteresowane strony, które widziały w tym okazję do nabycia sprzętu lotniczego po dobrych cenach, zarówno w celu odsprzedaży, jak i złomowania, a w niektórych miejscach nadwyżki magazynowe szybko się wyczerpały.

Szwedzki attaché lotniczy w Waszyngtonie, podpułkownik Hubert von Schinkel, i zastępca attaché lotniczego, kapitan Joel Pettersson, mieli wiele do zrobienia w kwestii pozyskania samolotów Harvard. Ich misja została formalnie zainicjowana przez Królewskie Szwedzkie Siły Powietrzne (KFF) 15 maja 1946 roku.