Nazwy kodowe samolotów japońskich

Autorzy Leszek Wieliczko i Jacek Wilczyński.

Podczas II wojny światowej aliancki wywiad miał duże kłopoty ze zdobyciem i rozszyfrowaniem systemu oznaczeń samolotów lotnictwa Cesarskiej Armii Japońskiej i Cesarskiej Marynarki Wojennej. Przez dłuższy czas żołnierze alianccy określali wszystkie zauważone samoloty japońskie po prostu jako Mitsubishi fighter czy Nakajima bomber, tak naprawdę nie mając pojęcia o prawdziwej nazwie, producencie, a nierzadko i przeznaczeniu danego samolotu. Niekompletne, szczątkowe informacje wywiadu i fakt stosowania przez japońskie lotnictwo kilku różnych systemów oznaczeń samolotów w każdym z rodzajów sił zbrojnych spowodowały, że alianckie dowództwo nie było w stanie poprawnie zidentyfikować i sklasyfikować rozpoznanych typów samolotów wroga.

Dopiero w połowie 1942 roku Captain Frank T. McCoy Jr. zaproponował własny sposób nadawania nazw samolotóm japońskim. McCoy został w czerwcu 1942 roku szefem sekcji technicznej (Materiel Section) alianckiego Directorate of Intelligence, Allied Air Forces, Southwest Pacific Area z siedzibą w Melbourne (przekształconego w październiku 1944 roku w jednostkę wywiadu techniki lotniczej – Technical Air Intelligence Unit, w skrócie TAIU). Opracowany przez McCoy’a system nazw kodowych polegał na przydzieleniu każdemu zidentyfikowanemu typowi samolotu japońskiego odpowiedniej nazwy wg następującego klucza: samolotom myśliwskim wszystkich rodzajów i wodnosamolotom rozpoznawczym nadawano nazwy w postaci imion męskich, samolotom bombowym (w tym nurkującym), szturmowym, torpedowym, transportowym, rozpoznawczym i łodziom latającym nadawano imiona żeńskie (z tym, że samoloty transportowe wyróżniano dodatkowo nazwą rozpoczynającą się od litery T), samolotom szkolnym, szkolno-treningowym i treningowym – nazwy drzew, a szybowcom – nazwy ptaków. Cały system był bardzo prosty, przejrzysty i zrozumiały, a nazwy krótkie, łatwe do zapamiętania i czytelne w łączności radiowej.

System nazw kodowych został szybko zaakceptowany przez alianckie dowództwo na obszarze południowo-zachodniego Pacyfiku i wprowadzony do użytku we wszystkich rodzajach sił zbrojnych w tym rejonie. Wkrótce zaczęto go także stosować na obszarze CBI (Chiny-Birma-Indie), a pod koniec 1942 roku uzyskał on oficjalną akceptację amerykańskiego dowództwa w Waszyngtonie. Od tej pory zaczęto go stosować na całym obszarze Pacyfiku i południowo-wschodniej Azji. Kilka miesięcy później przyjęło go do stosowania także brytyjskie Air Ministry.

Podczas II wojny światowej nadano łącznie 122 nazwy kodowe różnym typom samolotów japońskich. W Tabeli 1 poniżej zestawiono je w kolejności alfabetycznej. Część z nich na skutek błędnej identyfikacji nadano samolotom w rzeczywistości nigdy nie istniejącym, kilku typom samolotów przypisano więcej niż jedną nazwę kodową (co po pewnym czasie skorygowano), z paru nazw szybko zrezygnowano z różnych przyczyn (głównie na skutek zmiany opinii co do przeznaczenia danego typu samolotu), a w kilku przypadkach nazwy odbiegały nieco od przyjętych zasad ich przydzielania. Ponadto kilka nazw przydzielono różnym przestarzałym samolotom “znalezionym” w przedwojennych wydawnictwach, które nie były już używane przez japońskie lotnictwo podczas wojny na Pacyfiku.

Nakajima Type AT27 Twin-engine Single-seat Fighter “Gus” (fikcyjny)

Tabela 1 – Nazwy kodowe samolotów japońskich

Nazwa kodowaSamolotUwagi
ABDULMitsubishi Typ 97(1)błędna identyfikacja – domniemana wersja rozwojowa samolotu Mitsubishi A5M
zobacz też: CLAUDE, SANDY
ADAMNakajima Type 97(1)błędna identyfikacja
ALFKawanishi E7K
ANNMitsubishi Ki-30
BABSMitsubishi Ki-15
Mitsubishi C5M
BAKA(2)Kugisho MXY7 “Ohka”
BELLEKawanishi H3K
BENNagoya-Sentoki 001(1)błędna identyfikacja samolotu Mitsubishi A6M
zobacz też: ZEKE
BESSNakajima Type 98(1)błędna identyfikacja
samolot produkcji niemieckiej (Heinkel He 111)
BETTYMitsubishi G4M
Mitsubishi G6M
BOBAichi Typ 97(1)błędna identyfikacja samolotu Nakajima E2N
BUZZARDKokusai Ku-7 “Manazuru”
CEDARTachikawa Ki-17
CHERRYKugisho H5Y
CLARATachikawa Ki-70
CLAUDEMitsubishi A5Mzobacz też: ABDUL, SANDY
CLINTNakajima Ki-27wtórne przydzielenie nazwy kodowej
zobacz też: NATE
CYPRESSKyushu K9W “Momiji”
Kokusai Ki-86
DAVENakajima E8N
DICKSeversky A8Vsamolot produkcji amerykańskiej (SEV-2PA-B3)
DINAHMitsubishi Ki-46
DOCMesserschmitt Bf 110samolot produkcji niemieckiej
błędna identyfikacja
DORISMitsubishi B-97 Darai(1)błędna identyfikacja
DOTNakajima Type 1(1)błędna identyfikacja – wtórne przydzielenie nazwy kodowej samolotowi Kugisho D4Y
zobacz też: JUDY
EDNAMansyu Ki-71
EMILYKawanishi H8K
EVENakajima Typ 96(3)błędna identyfikacja
zobacz też: JOYCE
FRANCESKugisho P1Y “Ginga”
Kugisho P1Y1-S “Byakko”
Kugisho P1Y2-S “Kyokko”
zobacz też: FRANCIS
FRANCISKugisho P1Y “Ginga”błędna identyfikacja samolotu Kugisho P1Y jako myśliwca
nazwa zmieniona na FRANCES
FRANKMitsubishi TK-4 Typ 0(1)pierwsze użycie tej nazwy kodowej
błędna identyfikacja
nazwa zmieniona na HARRY
FRANKNakajima Ki-84 “Hayate”drugie użycie tej nazwy kodowej
FREDFocke-Wulf Fw 190A-5samolot produkcji niemieckiej
GANDERKokusai Ku-8zobacz też: GOOSE
GEORGEKawanishi N1K1-J “Shiden”
Kawanishi N1K2-J “Shiden” KAI
GLENKugisho E14Y
GOOSEKokusai Ku-8nazwa zmieniona na GANDER
GRACEAichi B7A “Ryusei”
GUSNakajima AT-27(1)Była to zaawansowana koncepcja myśliwca z dwoma silnikami w tandemie, posiadającego dwa przeciwbieżne śmigła, silniki z przodu i z tyłu kokpitu. Gdyby istniał, mógłby stanowić zagrożenie militarne dla aliantów, ale było to marzenie młodego konstruktora opublikowane w przedwojennym japońskim czasopiśmie, a następnie błędnie przedstawione w prasie zachodniej jako rzeczywisty samolot. Istnienie Gusa pozostawało niepewne i w czerwcu 1943 roku ostatecznie usunięto go z wykazów wywiadu powietrznego.
GWENMitsubishi Ki-21-IIbbłędna identyfikacja nowej wersji bombowca Ki-21 jako nowego typu samolotu
nazwa zmieniona na SALLY
zobacz też: JANE
HAMP(4)Mitsubishi A6M3błędna identyfikacja nowej wersji myśliwca A6M jako nowego typu samolotu
nazwa zmieniona na ZEKE
zobacz też: HAP
HANKAichi E10A
HAP(5)Mitsubishi A6M3błędna identyfikacja nowej wersji myśliwca A6M jako nowego typu samolotu
nazwa zmieniona na HAMP(6)
zobacz też: ZEKE
HARRYMitsubishi TK-4 Type 0(1)błędna identyfikacja
zobacz też: FRANK
HELENNakajima Ki-49 “Donryu”
HICKORYTachikawa Ki-54
IDATachikawa Ki-36
Tachikawa Ki-55
IONEAichi Typ 98(1)
Biorąc pod uwagę częste używanie przez Japończyków wodno samolotów, logiczne było założenie, że ten samolot przedstawiony w przedwojennym japońskim magazynie może być konstrukcją japońską. W rzeczywistości bardzo przypomina włoskiego CANT Z.506B i być może został naszkicowany na podstawie tej maszyny. Po wpisaniu do listy identyfikacyjnej otrzymał nazwę Ione na cześć Ione Belvin, żony majora Charlesa H. Belvina, inżyniera i przyjaciela McCoya podczas stacjonowania w Australii. Przedstawiany jako samolot trzysilnikowy, podobnie jak CANT Z.506B, w japońskich jednostkach podczas wojny na Pacyfiku nie było żadnego samolotu trójsilnikowego. Ione pozostawał na listach rozpoznawczych do początków 1943 roku jako bombowiec zwiadowczy i samolot torpedowy.
IRENEJunkers Ju 87Asamolot produkcji niemieckiej
IRVINGNakajima J1N
Nakajima J1N1-S “Gekko”
JACKMitsubishi J2M “Raiden”
JAKEAichi E13Azobacz też: JUNE
JANEMitsubishi Ki-21wtórne przydzielenie nazwy kodowej
nazwa zmieniona na SALLY
zobacz też: GWEN
JANICEJunkers Ju 88A-5samolot produkcji niemieckiej
JEANKugisho B4Y
JERRYHeinkel A7Hesamolot produkcji niemieckiej (He 112B-0)
JILLNakajima B6N “Tenzan”
JIMKawasaki Typ 1(1)błędna identyfikacja samolotu Nakajima Ki-43
zobacz też: OSCAR
JOANTyp 99(1)błędna identyfikacja samolotu Kawanishi H6K jako czterosilnikowej wersji samolotu Kugisho H5Y
zobacz też: MAVIS
JOETK-19(1)błędna identyfikacja
JOHNNakajima Ki-44 “Shoki”wtórne przydzielenie nazwy kodowej
zobacz też: TOJO
JOYCENakajima Typ 1(1)(3)błędna identyfikacja
zobacz też: EVE
JUDYKugisho D4Y “Suisei”zobacz też: DOT
JULIAKawasaki Typ 97(1)błędna identyfikacja samolotu Kawasaki Ki-48
zobacz też: LILY
JUNEAichi Typ 99(1)błędna identyfikacja samolotu Aichi E13A jako bombowca
zobacz też: JAKE
KATENakajima B5N
LAURAAichi E11A
LILYKawasaki Ki-48zobacz też: JULIA
LIZNakajima G5N “Shinzan”
LORNAKyushu Q1W “Tokai”
LOUISEMitsubishi Ki-2
LUKEMitsubishi J4M “Senden”
MABELMitsubishi B5M
MAISIE?(1)błędna identyfikacja prawdopodobnie samolotu Kawasaki Ki-45 jako bombowca
zobacz też: NICK
MARYKawasaki Ki-32
MAVISKawanishi H6K
MIKEMesserschmitt Bf 109E-3samolot produkcji niemieckiej
MILLIEType 98(1)błędna identyfikacja
samolot produkcji amerykańskiej (Vultee V-11GB)
MYRTNakajima C6N “Saiun”
NATENakajima Ki-27zobacz też: CLINT
NELLMitsubishi G3M
NICKKawasaki Ki-45 “Toryu”
NORMKawanishi E15K “Shiun”
NORMAMitsubishi Typ 97 Darai 108(1)błędna identyfikacja
OAKKyushu K10W
OMARSuzukaze 20(1)błędna identyfikacja
OSCARNakajima Ki-43 “Hayabusa”zobacz też: JIM
PATTachikawa Ki-74błędna identyfikacja samolotu Ki-74 jako myśliwca
nazwa zmieniona na PATSY
PATSYTachikawa Ki-74zobacz też: PAT
PAULAichi E16A “Zuiun”
PEGGYMitsubishi Ki-67 “Hiryu”
PERRYKawasaki Ki-10
PETEMitsubishi F1M
PINEMitsubishi K3M
RANDYKawasaki Ki-102
RAYMitsubishi Typ 1(1)błędna identyfikacja – wtórne przydzielenie nazwy kodowej samolotowi Mitsubishi A6M
nazwa zmieniona na ZEKE
REXKawanishi N1K “Kyofu”
RITANakajima G8N “Renzan”
ROBKawasaki Ki-64
RUFENakajima A6M2-N
RUTHTyp Isamolot produkcji włoskiej (FIAT BR-20 “Cicogna”)
SALLYMitsubishi Ki-21zobacz też: GWEN, JANE
SAMMitsubishi A7M “Reppu”
SANDYMitsubishi Typ 97błędna identyfikacja – wtórne przydzielenie nazwy kodowej samolotowi Mitsubishi A5M
nazwa zmieniona na CLAUDE
zobacz też: ABDUL
SLIMWatanabe E9W
SONIAMitsubishi Ki-51
SPRUCETachikawa Ki-9
STELLAKokusai Ki-76
STEVEMitsubishi Ki-73
SUSIEAichi D1A
TABBYNakajima/Douglas Typ D
Showa L2D
budowany na licencji samolot produkcji amerykańskiej (Douglas DC-3)
TESSNakajima/Douglas DC-2samolot produkcji amerykańskiej
THALIAKawasaki Ki-56budowany na licencji zmodyfikowany samolot produkcji amerykańskiej (Lockheed L-14)
zobacz też: THELMA, TOBY
THELMAKawasaki Typ LO
Tachikawa Typ LO
budowany na licencji samolot produkcji amerykańskiej (Lockheed L-14-38 “Super Electra”)
zobacz też: THALIA, TOBY
THERESAKokusai Ki-59
THORANakajima Ki-34
Nakajima L1N
TILLIEKugisho H7Y
TINAMitsubishi G3M2-L
Kugisho L3Y
TOBY(7)Lockheed L-14 “Super Electra”samolot produkcji amerykańskiej
zobacz też: THALIA, THELMA
TOJO(8)Nakajima Ki-44zobacz też: JOHN
TONY(9)Kawasaki Ki-61
TOPSYMitsubishi Ki-57
Mitsubishi L4M
TRIXIEJunkers Ju 52/3msamolot produkcji niemieckiej
błędna identyfikacja
TRUDYFocke-Wulf Fw 200samolot produkcji niemieckiej
błędna identyfikacja
VALAichi D3A
WILLOWKugisho K5Y
ZEKEMitsubishi A6Mzobacz też: BEN, HAMP, HAP, RAY, RUFE
Przypisy do tabeli:
(1) – samolot taki w rzeczywistości nie istniał;
(2) – nazwa zaczerpnięta z języka japońskiego (= głupiec, idiota);
(3) – samolot cywilny Mitsubishi “Ohtori” błędnie zidentyfikowany jako średni bombowiec;
(4) – nazwa nadana na cześć amerykańskiego asa z rejonu CBI Johna F. “Hamp” Hampshire;
(5) – nazwa nadana na cześć Gen. Henry H. “Hap” Arnolda, dowódcy USAAF;
(6) – oficjalnym powodem zmiany nazwy było podobieństwo słowa Hap do Jap;
(7) – nazwa nadana wersjom cywilnym; częściej używano nazwy THELMA na wszystkie japońskie odmiany samolotu Lockheed L-14 (z wyjątkiem Ki-56);
(8) – nazwa pochodząca od nazwiska japońskiego ministra wojny (potem premiera) Hideki Tojo;
(9) – nazwa zainspirowana domniemanym włoskim pochodzeniem tego samolotu (od imienia Anthony – Antonio).

Aichi Navy Type 98 Bomber Float Plane “Ione” (fikcyjny)

Wykaz literatury:

1. R. C. Mikesh “Japanese Aircraft Code Names & Designations”, Schiffer, Atglen, 1993

2. R. J. Francillon “Japanese Aircraft of the Pacific War”, Naval Institute Press, Annapolis, Maryland, USA, 1995

3. różne czasopisma lotnicze

Podobne wpisy